Edward P. Djerejian: Rola USA w zmieniającym się w Środkowym Wschodzie

Email Drukuj PDF

 

Edward P. Djerejian, amerykański ambasador w Syrii w latach 1988-1991 a obecnie ekspert ds. bliskowschodnich w Radzie Spraw Zagranicznych, w wywiadzie udzielonym CFR analizuje obecną sytuację w Syrii i jej implikacje dla Iranu i Stanów Zjednoczonych.

W pierwszej kolejności Djerejian koncentruje się na sytuacji wewnętrznej w Syrii i roli prezydenta Bashar al-Assada, który, gdy w 2000 r. przejmował władzę, uważany był przez wielu, w tym m.in. arabskich ​​sąsiadów Syrii, społeczność międzynarodową, Stany Zjednoczone i kraje europejskie, jako młody polityk, który będzie się starał realizować obiecywane reformy polityczne i gospodarcze. Niemniej al-Assad nie spełnił pokładanych w nim nadziei, nie wdrażając w życie żadnych systemowych reform politycznych i gospodarczych, co początkowo doprowadziło do międzynarodowych nacisków na Syrię, a następnie do sankcji i potępień ze strony Ligi Arabskiej i ONZ oraz wewnętrznych protestów, wynikających w dużej mierze z dwóch czynników: po pierwsze, braku udziału w życiu politycznym i ucisku ze stron władz; po drugie zaś, z głębokich problemów gospodarczych, bezrobocia, niesprawiedliwego podziału dochodu, czy korupcji.

Równocześnie Djerejian zwraca uwagę, iż „reżim po prostu nie zrozumiał Arabskiego Przebudzenia, i Arabskiej Wiosny, nie zrozumiał tego przesunięcia tektonicznego, które rozpoczęło się w Tunezji i Egipcie i rozeszło się po świecie arabskim”. Brak zrozumienia zachodzących przemian w świecie arabskim i brak odpowiedzi na żądania wprowadzenia reform spowodował, że pokojowe manifestacje stopniowo zamieniły się w masowe protesty przeciwko syryjskiej władzy. I o ile w początkowej fazie sporu zdaniem Djerejiana istniała jeszcze przestrzeń dla wynegocjowania transformacji politycznej, o tyle w momencie, w którym syryjska opozycja straciła wiarę w możliwość skutecznego przeciwdziałania reżimu Assada, oraz przestała wykazywać zainteresowanie kontaktami z reżimem w sprawie transformacji politycznej, uznając, że stracił on swoją legitymizację i musi odejść, nastąpił krytyczny punkt zwrotny. Od tej pory siłowa konfrontacja, w wyniku której do tej pory zginęło ponad 20 tys. osób, stała się jedynym rozwiązaniem, i jak podkreśla Djerejian, obecnie nie widać obszaru, w którym można by negocjować porozumienie.

Osobną kwestią poruszoną w wywiadzie jest rola Iranu w konflikcie syryjskim. Dotychczasowy strategiczny sojusz pomiędzy Iranem i Syrią, wprowadzony przez Hafez al-Assada, był dla Teheranu kluczowym elementem w strategii zwiększenia swoich wpływów w świecie arabskim, zwłaszcza iż po przejęciu władzy przez Bashar al-Assada, to Iran był stroną dominującą. Niemniej zdaniem Djerejiana, rozkład władzy politycznej w epoce post-Assada będzie oznaczał stopniowe rozluźnianie wzajemnych relacji, głównie z powodów demograficznych: Syria jest państwem w większości sunnickim, Iran natomiast krajem szyickim. Dlatego też uważa on, iż Iran jest w bardzo dużej defensywie w Syrii i dlatego też będzie jednym z przegranym obecnej wojny domowej w Syrii. Sytuacji nie poprawi również zaangażowanie się Iranu w pomoc dla reżimu Assada i próby walki z syryjską opozycją, gdyż w opinii Djerejiana nawet jeśli w krótkim okresie czasu może to spowodować ogromne szkody dla opozycji, dodatkowo przedłużając rozlew krwi w Syrii, to w perspektywie długoterminowej reżim Assada jest skazany na porażkę i co za tym idzie rozpad sojuszu syryjsko-irańskiego.

W ostatniej części Djerejian podkreśla, że „Stany Zjednoczone nie mogą kierować biegiem wydarzeń politycznych w świecie arabskim, zwłaszcza w świetle Arabskiego Przebudzenia, i Arabskiej Wiosny”. W rezultacie USA powinny skoncentrować się na możliwości wdrażania kolektywnych rozwiązań, przy współpracy jak największej liczby państw trzecich, mających na celu wywoływanie świadomości wśród mieszkańców regionu i zachęcanie ich do większej partycypacji w życiu politycznym, społecznym i ekonomicznym swoich państw.

Źródło: http://www.cfr.org/middle-east/us-role-changing-mideast/p28834

Opracował: Sebastian Górka